به گزارش آوای هگمتان؛ بر اساس آمار ارائه شده از سازمان بهزیستی همدان به دنبال تماسهای دریافت شده از خط تلفن ۱۲۳ خودکشی در نوجوانان دختر بیش از نوجوانان پسر شیوع داشته و سن اقدام به خودکشی در نوجوانان بین ۱۶ تا ۱۸ سالگی بوده است، با توجه به اهمیت موضوع و اینکه در هفته های اخیر متاسفانه چندین بار شاهد اقدام به خودکشی در بین نوجوانان همدانی بوده ایم بر آن شدیم تا نظر روانشناس و جامعه شناس را در خصوص شیوع خودکشی در نوجوانان همدانی و راهکارهای جلوگیری از این رفتار خود آسیب رسان را جویا شویم /
دکترای تخصصی روانشناسی کودک و نوجوان در گفت و گو با آوای هگمتان با بیان اینکه در اورژانس پزشکی، شیفتها و مراکز مشاوره بسیاری از پزشکان با موارد اقدام به خودکشی روبرو هستند، افزود: در تمام این حالات با فردی طرف هستیم که احساس درماندگی و ناتوانی دارد و به دنبال راهی برای فرار از بحران است.
محمد ترکمان افزود: رنجی که برای ما معنا ندارد اما برای فرد نوعی چالش محسوب می شود مثل شکست عشقی، تعارض با والدین، رد شدن در کنکور، ابتلا به بیماری و …که در تمامی این موارد فرد خودکشی را رفتار حل مسئله می انگارد تا به رنج خود پایان دهد.
* ۱۵ درصد نوجوانان یکبار رفتار پرخطر نشان دادهاند
این روانشناس با اظهار اینکه آمارها نشانگر این است که ۱۵ درصد نوجوانان یکبار رفتار پرخطر داشتهاند ( خودزنی، فرار از خانه، گرایش به همسالان پرخطر و…) و از این درصد بیش از ۵۰ درصد بیش از یکبار رفتار پرخطر را انجام داده اند، اضافه کرد: اینگونه نیست که مستقیم با خودکشی شروع شود فرایندی را طی می کند.
وی با عنوان اینکه این فرایند از تمایل به رفتار خود آسیب رسان ( فرار از خانه، خودزنی و..) نمود یافته و فرد کم کم به خودکشی گرایش شدید پیدا می کند، افزود: اگر مداخله نشود ممکن است به خودکشی نوجوان و مرگ وی بینجاند.
* خودکشی راس هرم رفتارهای پرخطر است
ترکمان با اعلام اینکه خودکشی راس هرم رفتارهای پرخطر است، اضافه کرد: از تمایل و افکار و نگرانی ها شروع شده که اگر این افکار و تمایلات از سوی معلم، مربی، والدین و پزشک جدی گرفته می شد شاید شناسایی و مداخله سریع سبب می شد تا فرد به خودکشی دست نزند.
* اطرافیان به نشانه ها و رفتارهای پرخطر نوجوان حساس باشند
وی با بیان اینکه اطرافیان نسبت به نشانه ها و رفتارهای پرخطر نوجوان هوشیار باشند، اضافه کرد: این نشانه ها در ۴ مرحله قابل بررسی بوده و یک نشانه احساس خلع عاطفی است به عنوان مثال نوجوان اخیرا احساس ناامیدی، پریشانی، بی ارزشی کرده و نوسانات خلقی در او نمود پیدا می کند، دومین نشانه کنارهگیری و منزوی شدن است بدین صورت که تمایل به بیرون رفتن با دوستان و همسالان نداشته و وسایل خود را می بخشد.
وی سومین نشانه را نشانه جسمی عنوان کرد که خواب و خوراک فرد با چالش روبرومیشود سردرد، دل درد و مشکلات جسمی نوجوان را آزار می دهد و افزود: چهارمین نشانه مشکلات شناختی ذهنی است که نوجوان شکایت می کند مثل اینکه ( درسم ضعیف شده ؛ حوصله ندارم، تمرکز ندارم) و به آینده ناامیدانه می نگرد.
* راهکار چیست؟
ترکمان با اعلام اینکه در این گونه موارد باید یکسری باید و نباید ها را در نظر گرفت؛ باید ها مثل اینکه اجازه دهیم راحت تر در خصوص احساسات و افکارش صحبت کند؛ رنج و نگرانی های او را جدی بگیریم و او را درک کنیم ؛ به طور مستقیم احساس مهم بودن و عزیز بودن را به او گوشزد کنیم.
وی خاطرنشان کرد: احساس همدلی همراه با پرسش و پاسخ( حالت بازجویی نداشته باشد) اجازه بدهیم نوجوان بیشتر حرف بزند، او را ترغیب کنیم پیش مشاور برود و تنهایش نگذاریم، خودمان مضطرب نشویم، تحقیر نکنیم، نخندیم، (نگوییم مگر تو بچه ای؟! جرات اینکار را نداری؟!) نصیحت نکنیم، دارو در دسترس فرد نباشد، او را در خانه رها نکنیم ، در مجوع برخورد همدلانه، عادلانه و قاطعانه داشته باشیم.
*تهدید به خودکشی را باید جدی بگیریم
ترکمان با اعلام اینکه تهدید به خودکشی را در نوجوان جدی بگیریم ، افزود: شاید در مقطعی هدف نوجوان خودکشی نباشد اما باید درک شوند و در کنار فرد باشیم تا به سوی تمایلات خودکشی پیش نرود.
وی با اظهار اینکه متاسفانه برخی باورها در خصوص خودکشی سبب شده تا جامعه آنگونه که باید به این مسئله حساس نباشد، افزود: مثل اینکه اظهار می کنند که “خودکشی شایع نیست” و بر این باورند که اگر اتفاقی را شاهد باشند گمان می برند همان است؛ در صورتیکه خودکشی و تمایل به آن در همدان فراوانی دارد .
* بیش از ۷۵ درصد افرادی که راجع به خودکشی صحبت کرده اند آن را انجام دادند
ترکمان با اعلام اینکه منِ والد یا معلم فکر میکنیم که اگر نوجوان در خصوص خودکشی صحبت می کند در نهایت اقدام به خودکشی نمی کند ، افزود: بیش از ۷۵ درصد افرادی که خودکشی کرده اند پیش از آن با یک نفر درخصوص آن حرف زدند، برخی مواقع فکرمی کنیم نوجوان جنون دارد اما فقط ۱۰ درصد افراد که خودکشی می کنند بیماری روانی شدید دارند.
*اقدام به خودکشی فریادی است که صدای مرا بشنوید
وی با اظهار اینکه در خیلی مواقع که فرد روی پل ایستاده و خودشان پایین نینداخته هنوز تردید دارد و گوشی برای شنیدن، همدلی، اطمینان طلبی بسیار کمک کننده است، افزود: متاسفانه ویدیوهایی که در فضای مجازی وایرال میشود سبب شده تا افرادی که درمعرض خطر هستند تحریک شده و دیده شده که نوجوان بعد ازدیدن فیلم و ویدئو ها اقدام به خودکشی کرده است.
* با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا نیروی انتظامی تماس بگیرید
ترکمان با اعلام اینکه افراد جامعه با دیدن صحنه خودکشی از گرفتن فیلم، سر و صدا کردن، تحقیر طرف مقابل خودداری کنند، افزود: با شماره ۱۲۳ اورژاتس اجتماعی یا نیروی انتظامی تماس گرفته و اجازه دهند افراد متخصص ورود کنند .
* دلیل افزایش خودکشی در نوجوانان
ترکمان با اعلام اینکه یکی از دلیل افزایش خودکشی در نوجوانان پایین بودن سطح تابآوری است، افزود: نوجوانان فعلی متاسفانه به بحث سلامت روان، مهارت آموزی اهمیت چندانی نداده و ظرفیت روان نوجوانان پایین است ، پیش از این به دلیل سبک زندگی قدیم ظرفیت ها بالا بود اما اکنون اینگونه نیست؛ نوجوان این نسل با والدین خود ارتباط خوبی ندارند و برخی والدین نیز خودشان را بهروز نکردهاند با روش تربیتی جدید آشنا نیستند و ظرفیت روانشناختی نوجوان خود را افزایش ندادهاند.
وی از دیگر موارد روی آوردن نوجوانان به خودکشی را دلایل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ، نابسامانی ها در جامعه، اخبار منفی، فاصله و تبعیض اجتماعی و سیاسی عنوان کرد که تحمل آن برای نوجوان سخت است و افزود: متاسفانه نوجوان راه حل که انتخاب می کند پایان دادن به زندگی خود است.
این روانشناس با اظهار اینکه تغییر یا هدایت شرایط کلان خیلی سخت و خارج از توان خانواده هاست اما می توانند روی خودشان کنترل داشته باشند، ادامه داد: در روابط خود با فرزندان روی مهارت آموزی و مراقبت روانی و فیزیکی فرزندان بیشتر دخل و تصرف داشته باشند.
* کاهش همبستگی اجتماعی یکی از دلایل خودکشی نوجوانان همدانی
دکترای جامعه شناسی نیز در گفت و گو با آوای هگمتان؛ با بیان اینکه اگر خودکشی در جامعه هدف ( نوجوانان) را بر اساس مدل “دورکیم” که در حال حاضر بهترین مدل برای مطالعه خودکشی است بررسی کنیم علت خودکشی در بین نوجوانان همدانی را باید در دلایل منجر شونده به کاهش همبستگی اجتماعی دانست.
حمید خاورزمینی ادامه داد: عواملی چون مختصات جغرافیایی، قومی، تاریخی و اقتصادی می تواند عامل و تشدید کننده ی احساس گسستگی از جامعه در نوجوانان باشد.
وی با اظهار اینکه خودکشی در مطالعات میتواند به عنوان یک پدیده طیفی بررسی شود، ادامه داد: یعنی اینکه تنها یک اقدام نیست بلکه شامل شرایطی است که فرد در آن قرار می گیرد و حتی ممکن است منجر به اقدام نیز نشود اما از خطور کردن به ذهن و افسردگی حاصل از تمایل و یا تهدید و تظاهر به اقدام را شامل می شود.
خاورزمینی تصریح کرد: در مورد عوامل زمینهای جغرافیایی می توان پراکندگی جمعیت و یا احساس بیگانگی از بقیه افراد، فقدان فضای مفرح برای تجمع و یا تفریحات از هر نوع، سلطه داشتن تم غمگینانه بر فضاهای عمومی ، روحیات فردگرایانه ی سنتی که بستری برای گسترش خود کشی در صورت وقوع عوامل دیگر را آماده می کند.
این جامعه شناس با اعلام اینکه یکی از عوامل موثر بر احساس بیگانگی حسی است که بی پولی حاصل می شود، خاطرنشان شد: حتی اگر امکاناتی برای تفریح مهیا باشد توان پرداخت هزینه های آن بسیار مهمتر از نبود امکانات است، احساس محرومیت در حوزه های تفریحات گروهی و حتی ناتوانی مالی در جذب جنس مخالف که در پسران شامل وسیله نقلیه و پول توجیبی کافی و پوشش است ودر بین دختران عدم توانایی در تهیه لباسهای بروز، زیورآلات و لوازم ارایشی را شامل می شود.
خاورزمینی با اظهار اینکه استان همدان به عنوان استانی که شاخص فلاکت بالایی دارد بستر مناسبی برای گسترش عفریت خودکشی است، ادامه داد: این امر موجب افزایش افسردگی، تهدید به خودکشی و تظاهر به آن و از همه مهمتر اقدام جدی به خودکشی است.
* نابرابری اجتماعی عاملی مهم در اقدام به خودکشی
وی نابرابری اجتماعی را عامل مهمی در بزه های اجتماعی عنوان کرد که در مورد آسیب اجتماعی خطرناکِ خودکشی نیز عامل مهمی به شمار می آید و افزود: در سالهای اخیر افزایش سرسام آور قیمت ها که امکان امید به خانه دار شدن و خرید خودرو را به شدت کاهش داده از عوامل تشدید کننده ی نامیدی است که مستقیما روی کاهش همبستگی اجتماعی اثرگذار است.
این جامعه شناس افزود: جامعه شناسی به دلایل ریشهای و زیربنایی آسیبهای اجتماعی توجه میکند در صورتی که اگر برنامهریزیهای کلان مورد توجه قرار گیرد میتواند با گزینههای کمتر نتایج بهتری را به ارمغان آورد ولی متاسفانه در رویکردهایی که در حوزه مدیریت اجتماعی شاهد آن هستیم فقط به آخرین حلقه منجر به وقوع آسیب پرداخته میشود و تنها راه پیشنهاد شده مشاوره و درمانهای فردی است مورد توجه قرار می گیرد.
وی با اعلام اینکه منکر موثر بودن شیوه های درمانی برای کسانی که در معرض خودکشی قرار میگیرند نیستم بلکه آن را به عنوان یک روش مکمل میشناسم که فقط در مورد کسانی که اقدام به خودکشی ناموفق و یا تهدید به آن میتواند به اجرا درآید که نتیجه آن هم الزاماً منجر به نتیجه مطلوب نیست.
وی ادامه داد: به قول معروف “علاج واقع قبل از وقوع است” و تاکید بسیار زیاد دستگاههای متولی به روشهای مشاوره ای نشان از پایین بودن سطح اطلاعات تخصصی سیاستگذاران این حوزه دارد.
* اجرای برنامه های عدالت اجتماعی در بُعد کلان
وی با اظهار اینکه یکی از توصیههای جامعه شناختی این است که در بُعد کلان جامعه، برنامههای عدالت اجتماعی اجرا شود، ادامه داد: به جای انحصاری شدن تفریحات مختلف، فضاهای عمومی و ارزان در دسترس همگان قرار گیرد در همین چند سال اخیر در فضاهای دانشگاهی امکانات رفاهی ارزان در اختیار دانشجویان قرار می گرفت و تجمع دانشجویان در این مکانها موجب کاهش احساس تنهایی در بین جوانان میشد.
* ایجاد فضای گَپ و گفت نقشی مهم در کاهش حس بیگانگی از جامعه دارد
دکترای جامعه شناسی با اعلام اینکه ایجاد فضای گپ و گفتی نقش بسیار موثری بر کاهش احساس بیگانگی از جامعه در فرد القا می نماید ، ادامه داد: گران شدن فضاهای مربوط به کسب و کار و بعضا آنچه در آن به فروش میرسد همچنین رقابت کسبه در نوسازی، بهسازی و شیک کردن فضاهای خود برای جذب مشتری بیشتر از مسائل بسیار مهم اما ریزیست کمتر به آن توجه میشود.
وی با اعلام اینکه خانوادهها و یا شرایط بر آنها میتواند بسیار قوی عمل نماید هم در پیشگیری و هم در رسیدگی البته موضوع بحران خانواده از اهمیت فوق العاده ای در وقوع این آسیب نیز است.
* تعیین الگوهای معقول در تربیت کودکان موثر است
فعال اجتماعی با بیان اینکه سبکهای زندگی که از ابتدا مبتنی بر کم تجملی و تعیین الگوهای معقول ساختارمند در تربیت کودکانه است روشی است که گرچه دارای ابعاد خُردی است اما به مراتب از مشاوره درمانی موثر تر خواهد بود.
خاورزمینی با اعلام اینکه ترویج سبکهای زندگی کم آسیب تنها با تبلیغات رسانه ای فراهم نمیشود بلکه با مشاهدهی عینی قابل تسری است، افزود: استفاده از عناوین هزینه شده و از بین رفته قبلی، تنها تداعی کننده برنامه های سطحی شکست خورده است.
